Equestrian Board of Alborz province

Tel:   +49 [263] 274 18 14
Fax:   +49 [263] 274 18 14
Email info@alborzhorse.ir

نژادهاي اسب - ترکمن

تاريخچه اسب

آثاري از اسب هاي ترکمن تا چهار صد سال قبل از ميلاد مسيح در گورستان هاي اقوام سکائي در پازيريک در کوه هاي آلتائي بدست آمده که نشان مي دهد در ۴۰۰سال قبل از ميلاد مسيح نيز اسب هاي ترکمن را مانند زمان کنوني با نمد مي پيچيدند.

اسب هاي لاغر اندام و بلند بالاي ترکمن در اين گورستان ها همراه با اربابان وخادمين خود دفن شده و اسب هاي ضعيف را نيز کشته وبا اين اسب هاي اصيل به خاک مي سپردند و بر آن عـقـيده بودند که خادمين نيز سوار بر اين اسب ها پست تر شده، همراه سروران خود به اتفاق اسب هاي اصيل به آسمان ها خواهند رفت.

امپراطوران سلسله ي « هان» در چين عاشق اين اسب هاي لاغر اندام و کشيده ي ترکمن بوده و آن ها را اسب هاي آسماني مي ناميدند. به همين دليل لشکريان خود را براي گرفتن اين اسب ها نزد خوانين تراکمه مي فرستادند که با يا به عـنوان امانت گرفته يا خريده واگر ميسر نبود به سرقت مي بردند. بدين منوال تا بالاخره قراردادي بين طرفين بسته شد که هر ساله تعداد سي راس از اين اسب ها به امپراطور چين داده شود. در سپاه داريوش هخامنشي سي هزار اسب ترکمن موجود بوده است.»

اسب ترکمن در دو مقطع از تاريخ شد يدا از دست حکام ضربه خورده است يکي در دوره ي نادر شاه افشار که اسب هاي ترکمني با سيلمي هاي عرب ترکيب و نژاد جديدي به نام چناران به وجود مي آيد. در اين مورد در کتاب تبار نامه اسب ترکمن آمده است: « يکي ديگر از تيره هاي اسب ترکمن، چناران است که اين اسب وسيله ي نادر شاه براي لشکر کشي و سواره نظام ايران به منظور تصرف هندوستان به وجود آورده شده است. براي رسيدن به هندوستان راه هاي طولاني وطاقت فرسا در پيش لشکريان ايران بوده و براي طي اين مسير احتياج به يک مرکبي بود که قادر باشد اين مشکل را حل کند به اين منظور طبق دستور نادر شاه سيلمي هاي عرب با ماديان هاي ترکمن ترکيب ونژاد جديدي به نام چناران به وجود آمد».

باز طبق نوشته ي تبار نامه ي اسب « مدارک قابل ملاحظه اي دردست است که نشان مي دهد يکي از اجداد اوليه در توليد اسب انگليسي( تروبرد )، اسب بلند، کشيده وسريع ترکمن مي باشد که در تمام مدت ۲۰۰۰سال تاريخ خود اين اسب از لحاظ چابکي، استقامت و پرش مورد تحسين عموم بوده است».

نويسنده ي اثر تبار نامه ي اسب در مورد سابقه ي نژاد يموت مي نويسد:

« متجاوز از چندين قرن است که اسب هاي منطقه ي فارس، خوزستان براي سيلمي به دشت گرگان برده شده وبا ماديان هاي ترکمن مخلوط گرديده اند که نتيجه ي آن تيره ي يموت است که با ديگر تيره هاي ترکمن از قبيل آخال تکه در بعضي مشخصات اختلاف دارد. تيره ي يموت از لحاظ هيکل کوچکتر وليکن با استخوان بندي قويتر وسم هاي محکم تر و به طور کلي اندامش سبک تر ولي استقامت اين تيره بسيار عالي بوده ويال ودم آن نيز پر پشت تر مي باشد.

يموت اسب سريعي نيست وليکن پر نفس است؛ در سال هاي اخير به علت ورود اسب هاي خالص پاکستاني که مناسب براي مسابقات سرعت در دور هاي کوتاه هستند، ميدان رقابت براي اسب هاي ترکمن که داراي قدرت ونفس هستند تنگ شده و در نتيجه تعدادي از اسبداران ترکمن بدون هيچگونه مطالعه ي علمي و هدف صحيح شروع به خريدن آن براي نسل کشي با ماديان هاي ترکمني نمودند و اسب هاي دو خوني به وجود آمد. اين نوع کشش ها اصالت چندين صد ساله اسب ترکمن را نيز از بين برده است ».

● خصوصيات اسب ترکمن: يموت- آخال تکه

اسب هاي آخال تکه و يموت شرايط ومشخصات کلي زير را دارا مي باشند:

۱) قد: اسب ۱۴۸تا۱۵۵ سانتيمتر، ماديان ۱۴۷ تا ۱۵۳ سانتي متر.

۲) سر: صورت کشيده وبلند، استخواني، ظريف، نيم رخ محدب يا صاف.

۳) گوش: گوش ها دراز تر از اسب عرب و کاکل آنها کم مو ونرم ، فک بال وپايين کشيده.

۴) گردن: بلند، کشيده، نازک و اتصال آن به بدن قوي.

۵) شانه: بلند و عضلاني.

۶) کمر: بلند وکشيده

۷) کپل: کم شيب با عرض خوب و خروج دم بالاتر شروع مي شود و اغلب دم ها کم مو و بلند و هيچ وقت دم نمي گيرند، زير دم يعني سرين جادارتر است.

۸) سينه: عميق قوي و متناسب، دور سينه اسب به طور متوسط ۱۶۷ سانتيمترو ماديان به طور متوسط ۱۶۵ سانتيمتر است.

۹) قلم دست وپا: بلند وکشيده، قوي و استخواني وليکن ظريف، مفاصل قوي و متناسب، ساق متناسب و خوش ترکيب، بخلق نسبتا کوتاه و کم مو، سم پهن تر وکوتاه تر از اسب عرب.

۱۰) فاصله ي بين زانو و بخلق به طور متوسط براي اسب ۱۹ سانتيمتر و براي ماديان ۱۸ سانتيمتر.

۱۱) کتف: عريض، بلند افتاده.

۱۲) اندام: بلند وکشيده و باريک با شکم جمع.

۱۳) پوست: نرم وموج دار و براق، يال و دم کم مو و روي ساق پاهاعاري از پشم وموي بلند.

۱۴) بلند ترين نقطه ي شانه تا بلند ترين نقطه ي کپل اسب۲/۱۵۴سانتي متر، ماديان۱۵۴ سانتي متر.

۱۵) رنگ هاي اصلي: کهر، نيله، کرنک، سمند و قره کهر.

۱۶) خصوصيات اخلاقي: خونسرد، نجيب و مطيع.

۱۷) امکانات اسب: کورس، پرش، سواري.

۱۸) تغذيه: کاه، علف بهاره، جو، يونجه.

۱۹) مناسب ترين آب وهوا و منطقه مورد نظر:

هواي معتدل و مرطوب و اراضي نرم غير شني و سنگلاخ مانند منطقه « تمر قره قوزي »- آي تمر- يلي بدراق واقع در بخش کلاله.

۲۰) طول بدن اسب ترکمن کشيده وباريک. اين کشيدگي در نوع آخال تکه بيشتر از اسب يموت است.

۲۱) سم اسب هاي ترکمن مخصوص خاک نرم و بهتر و سالم است.

● تيره هاي اسب ترکمن

اسب ترکمن داراي دو تيره ي مشخص ويک تيره ي مخلوط ولي معروف مي باشد به شرح زير:

۱) يموت

۲) آخال تکه

۳) چناران

گذشته از سه تيره ي فوق انواعي از نژاد اسب با تغييرات جزئي به نام « جرگلان » و جيب ايشان وغيره ... وجود داردکه فقط به مناسبت پرورش در منطقه نام گرفته اند و تغييري در جهت شکل در آن ها به وجود نيامده است.

● پوشش اسب

اسب ترکمن پوششي مخصوص و مفصل دارد که همراه با زيو هاي آ ن به اسب زيبايي مي بخشد. جل هاي بسيار قشنگي از گليم و قاليچه مي بافند و آن را روي نمد بسيار بلند که مخصوص پوشش اسب است مي اندازند.اين پوشش ها عبارت اند از:

۱) دروني ترين پوشش اسب را « اچرگي » مي نامند.

۲) بعد از « اچرگي» ، نمد ديگري به نام« گزرمن» قرار مي دهند.

۳) جًــل و « اورتمن» پوشش هاي بعدي را تشکيل مي دهند.

تمامي اين پوشش هارا با بندي به نام « قارن باق» ( شکم بند) به تنگ گاه سينه ي اسب وصل مي کنند. در زمستان اسب را با نمد سفيد و بزرگي مي پوشانند که به آن « بورامه کچه » مي گويند.

ترکمن ها به اسب نعل نمي کوبند چون خاک صحرا نرم است و احتياجي به نعل ندارد.زين را به ترکمني « ايه ر» مي نامند که رکاب « اوزنگ» به آن متصل است مهار اسب را « اويه ن» مي نامند.

● زيور اسب

اسب ترکمن داراي زيورآلات نقره اي باآب طلا داشت که به اسب زيبايي خاصي مي داد که عبارتند از:

۱) آلاغا يش: نوار چرمي که روي آن را با نقره وطلا آرايش داده زيور بسيار جالبي که نفيس و گرانقيمتي است وآن را به گردن اسب مي بندند.

۲) گووس بند: زيوري از طلا و نقره بعد از آلاغا يش مي بندند.

۳) يل فه ووچ: که بر پيشاني اسب مي بندند و داراي زيــوري است از نقـــره وطلا، که جهت دفع مزاحمت حشرات مزاحم استفاده مي شود.

طناب مخصوصي به نام « يان طناب» که طنابي است که از کنار لگام عبور مي دهند.

مربي اسب را به ترکمني « سيس» و تازنده ي اسب را که نوجواني ۸ الي ۱۲ ساله است « آت اوعلان» مي نامند.

اسب تازه به دنيا آمده « کره» را وقتي دوساله شد« ايکي ياشار» و در سه سالگي « اوچ ياشار» مي نامند.

ماديان هاي ترکمن را در ۶ ماهگي از شير گرفته، آن ها را با نمد زين کرده و با دهنه آشنا مي کنند. شرکت در مسابقات اسبدواني براي اسب هاي ترکمن از يک سالگي شروع مي شود و روزانه اسب را براي آماده شدن به راهپيمايي طويل فرستاده و در بعضي اوقات اسب را چهارنعل مي تازند.

● مسابقات اسبدواني

در گذشته به مناسبت هاي جشن عروسي يا تولد فرزند و يا به مناسبت هاي ديگر مسابقات بر گزار مي شد که شکل خاصي داشت که به صورت دويده به دور ميدان به تعداد سيزده بار بودکه اين ميدان را « آيلم» مي گفتند. داوري سيزده قطعه چوب به دست گرفته با هر بار گذشتن از مقابل داوران يکي از چوب هارا به زمين مي گذاشت و الي آخر که برنده معين مي شد.

بعد ها از نفـوذ فـرهـنگ غـربي، شکل مسابقات سنتي عوض شده و به صورت مانژ ودپار در آمده است. پرداخت جايزه نقدي، روح تجارت ومادي گري، جاي تبليغ و ترويج مردانگي و شجاعت را گرفته است.

منابع :
--------
aftab.ir
تاریخ سیاسی و اجتماعی ترکمن ها - سایت ترکمن

مطالب و مقالات آموزشی

آخرین اخبار وقایع و رویدادهای هیأت سوارکاری استان البرز را از لینک ذیل دنبال نمایید.

5/9/2015
4/12/2015
4/12/2015